Qızıl Mədənləri üçün Sianidasiya Qatının Yuyulması Metodunun Tətbiq Sahəsi və Proses Akışı

1. Giriş

Sianidləşmə ilə çənlə yuyulma üsulu qızıl mədənində filizlərdən qızıl çıxarmaq üçün vacib bir prosesdir. Bu metodun özünəməxsus tətbiq dairəsi və qızıl ehtiyatlarının səmərəli çıxarılmasında mühüm rol oynayan bir sıra dəqiq müəyyən edilmiş proses addımları var.

2. Tətbiq olunan əhatə dairəsi

2.1 Filiz hissəciklərinin ölçüsünə dair tələblər

Qazanla yuyulma üsulu üçün uyğun olan qızıl filizləri adətən incə dənəli qızıl yayılmasına malikdir. Filizdəki qızıl hissəcikləri çox incə olduqda, onları cazibə qüvvəsi ilə ayırma kimi sadə fiziki ayırma üsulları ilə ayırmaq çətindir. Belə hallarda sianidləmə çənlərinin yuyulması üsulundan istifadə edilə bilər. Məsələn, bəzi oksid tipli qızıl filizlərində qızıl çox vaxt incə dənələr şəklində olur ki, bu da çənlərin yuyulması ilə effektiv şəkildə emal edilə bilər.

2.2 Filiz dərəcəsinə dair tələblər

Bu üsul xüsusilə aşağı dərəcəli və ya ultra aşağı dərəcəli qızıl filizləri üçün uyğundur. Yüksək dərəcəli qızıl filizləri üçün daha səmərəli və daha az vaxt aparan hasilat üsullarına üstünlük verilə bilər. Bununla belə, filiz kütləsi vahidində qızılın miqdarı nisbətən aşağı olan aşağı dərəcəli filizlər üçün çənlərlə yuyulma üsulu müəyyən şərtlər altında hələ də iqtisadi hasilata nail ola bilər. Qazın yuyulması prosesinin nisbətən aşağı qiyməti onu bu cür filizlərin emalı üçün əlverişli variant edir.

2.3 Filiz keçiricilik tələbi

Zəif keçiriciliyə malik filizlər də çən yuyuculuğu üçün uyğundur. Filizin keçiriciliyi yaxşı olarsa, siyanid məhlulu filizdən çox tez axaraq siyanidlə qızıl arasında təmas müddətinin kifayət qədər olmamasına və beləliklə, qızılın yuyulma sürətinin azalmasına səbəb ola bilər. Əksinə, zəif keçiriciliyə malik filizlər üçün çən yuyuculuğu metodu daha yaxşı yuyulma nəticələrini təmin etmək üçün filizdəki siyanid məhlulunun axın sürətini və təmas müddətini idarə edə bilər. Məsələn, incə dənəli qızıl ehtiva edən dəmir oksidi örtüklü tipli filizlər və incə dənəli qızıl ehtiva edən oksidləşmiş kvars damarlı tipli filizlər çox vaxt nisbətən zəif keçiriciliyə malikdir və çən yuyuculuğu üçün olduqca uyğundur. Çən yuyuculuğu metodu bu cür filizlər üçün zənginləşdirmə bərpa sürətini 70-90% səviyyəsində təmin edə bilər.

3. Proses axını

3.1 Yuyulma qablarının hazırlanması

Prosesdə istifadə edilən yuyulma qabları adətən ağac, dəmir və ya beton kimi materiallardan hazırlanır. Qazanın dibi düz və ya bir qədər meylli ola bilər, forması isə dairəvi, düzbucaqlı və ya kvadrat ola bilər. Qazanın içərisində perforasiya edilmiş turşuya davamlı plitələrdən hazırlanmış saxta dib quraşdırılmışdır. Yalan dibinə bir filtr parça qoyulur və filtr parçanın üzərinə taxta zolaqlardan və ya korroziyaya davamlı metal zolaqlardan hazırlanmış bir tor örtülür. Yalan dibi filizi süzmək və dəstəkləmək üçün istifadə olunur. Yuyulma prosesinə başlamazdan əvvəl çənlərin, xüsusən də yuyulma qabının və zəif - maye çənlərin su keçirməyən və əsasən quru olmasını təmin etmək lazımdır.

3.2 Filizin ilkin təmizlənməsi - Əzmə və süzmə

Qazılmış qızıl daşıyan filizləri müəyyən hissəcik ölçüsünə qədər əzmək lazımdır. Birincisi, filizlər sadə dissosiasiya üçün əzmə mərhələsinə verilir. Tələb olunan filiz hissəciklərinin ölçüsündən asılı olaraq qaba - əzmə, orta - əzmə və incə əzmə əməliyyatları var. Bir qayda olaraq, qaba - sarsıdıcı üçün çənə qırıcı istifadə olunur, bu da hissəcik ölçüsünü təxminən 50 - 100 mm-ə qədər azalda bilər. Sonra, orta - sarsıdıcı və incə - sarsıdıcı əməliyyatlar üçün hissəcik ölçüsünü 5 - 25 mm aralığında azaltmaq üçün bir konuslu sarsıdıcı istifadə olunur. Əzdikdən sonra filizlər vahid hissəcik ölçüsünü təmin etmək üçün titrəmə ekranı ilə ekranlaşdırılır. Tələblərə cavab verməyən qaba dənəli filizlər yenidən əzmək üçün sındırıcıya qaytarılır və keyfiyyətli ölçülü filizlər növbəti mərhələyə keçir.

3.3 Yuyulma prosesi

1. Filizlərin çənə yüklənməsi : Əzilmiş və süzgəcdən keçirilmiş filizlər qələviləşdirmə çəninə yüklənir.

2. Yuyucu məhlulun hazırlanması : Zəif maye qabda yuyucu vasitə kimi qələvi siyanid məhlulu hazırlanır. Siyanid məhlulunun konsentrasiyası adətən müəyyən bir diapazonda, ümumiyyətlə 0.05% - 0.1% arasında tənzimlənir ki, bu da filizin spesifik xüsusiyyətlərinə uyğun olaraq təcrübələr yolu ilə müəyyən edilir. Bu konsentrasiya ətraf mühitə təsirini minimuma endirərkən səmərəli qızıl çıxarılmasını təmin edə bilər.

3. Yuyucu Əməliyyat : Hazırlanmış yuyucu məhlul yuyucu çənə vurulur. Yuyucu proses zamanı yuyucu məhlul filiz təbəqəsindən yavaş-yavaş keçir. Filizdəki qızıl oksigenin təsiri altında məhluldakı siyanidlə reaksiyaya girir (adətən çənə hava daxil edilir). Əsas kimyəvi reaksiya tənliyi belədir: \(4Au + 8NaCN+O_2 + 2H_2O = 4Na[Au(CN)_2]+4NaOH\). Bu reaksiyada qızıl həll olan qızıl - siyanid kompleksləri əmələ gətirir və məhlulda həll olur. Yuyucu proses nisbətən uzundur, adətən filizin təbiəti, filizin hissəcik ölçüsü və yuyucu məhlulun konsentrasiyası kimi amillərdən asılı olaraq bir neçə gündən bir neçə həftəyə qədər dəyişir. Yuyucu proses zamanı yuyucu məhlulun konsentrasiyasını, məhlulun pH dəyərini və məhluldakı qızıl tərkibini müntəzəm olaraq aşkar etmək lazımdır ki, yuyucu reaksiya optimal şəraitdə davam etsin.

3.4 Qızılın ayrılması - Daşıyıcı Məhlul (Zəngin - Maye)

Yuyulma müəyyən vaxta çatdıqda və aşkarlama yolu ilə mayenin konsentrasiyası və dərəcəsi tələblərə cavab verdikdə, çənin dibindən qızıl tərkibli məhlul (zəngin - maye) axıdılır. Zəngin mayedə həll olunmuş qızıl - siyanid kompleksləri var və qızılı bərpa etmək üçün əlavə emal edilməlidir.

3.5 Qızılın bərpası

1. Sink Tozu (Lövhə) Yerdəyişmə Metodu : Qızılın çıxarılması üçün geniş yayılmış üsullardan biri sink tozu (lövhə) yerdəyişmə metodudur. Sink qızıldan daha güclü reduksiya xüsusiyyətinə malikdir. Sink tozu və ya sink təbəqəsi zəngin mayeyə əlavə edildikdə, yerdəyişmə reaksiyası baş verir. Kimyəvi reaksiya tənliyi belədir: \(2Na[Au(CN)_2]+Zn = 2Au+Na_2[Zn(CN)_4]\). Qızıl qızıl-sianid kompleksindən sink tərəfindən sıxışdırılır və bərk hissəciklər şəklində çökür. Yerdəyişmə reaksiyasından sonra bərk-maye qarışığı qızıl tərkibli bərk maddələr əldə etmək üçün süzülür və sonra əritmə üçün əlavə emal olunur.

2. Aktivləşdirilmiş Karbon Adsorbsiya Metodu : Başqa bir üsul aktivləşdirilmiş Karbon adsorbsiyasıdır. Aktivləşdirilmiş karbon böyük xüsusi səth sahəsinə və güclü adsorbsiya qabiliyyətinə malikdir. Zəngin maye aktivləşdirilmiş karbonla doldurulmuş bir sütundan keçirilir . Məhluldakı qızıl-siyanid kompleksləri aktivləşdirilmiş karbonun səthinə adsorbsiya olunur. Adsorbsiyadan sonra adsorbsiya olunmuş qızıl (yüklənmiş-karbon) olan aktivləşdirilmiş karbon məhluldan ayrılır. Daha sonra yüklənmiş-karbon desorbsiya emalına məruz qalır. Adətən, müəyyən bir temperaturda və təzyiqdə aktivləşdirilmiş karbondan qızılı desorbsiya etmək üçün desorbsiya məhlulu (məsələn, natrium hidroksid və natrium siyanid qarışığı ) istifadə olunur. Desorbsiya olunmuş qızıl tərkibli məhlul daha sonra qızıl əldə etmək üçün elektroliz edilir.

3.6 Tullantıların və tullantı mayelərinin təmizlənməsi

1. Tullantıların emalı : Qızıl çıxarıldıqdan sonra qalan tullantılarda hələ də müəyyən miqdarda siyanid və digər çirklər olur. Ətraf mühitin mühafizəsi tələblərinə cavab vermək üçün tullantılar emal edilməlidir. Ümumi üsullardan biri siyanidin parçalanması və təmizlənməsi üçün tullantılara natrium metabisulfit və mis sulfat kimi reagentlər əlavə etməkdir. Emaldan sonra tullantılar düzgün şəkildə saxlanıla və ya əlavə emal edilə bilər.

2. Tullantıların Maye ilə Təmizlənməsi : Proses zamanı əmələ gələn tullantıların mayesi siyanid və digər zərərli maddələri də ehtiva edir. Atılmadan əvvəl milli atqı standartlarına cavab vermək üçün zərərli maddələrin tərkibini azaltmaq üçün kimyəvi çökmə, ion mübadiləsi və bioloji təmizləmə kimi proseslər vasitəsilə təmizlənməlidir.

4. Nəticə

Sianidləmə çənlərinin yuyulması metodunun qızıl mədən sənayesində, xüsusilə də incə dənəli, aşağı dərəcəli və aşağı keçiriciliyi olan qızıl filizləri üçün unikal tətbiq sahəsi var. Bir sıra ciddi proses addımları vasitəsilə bu üsul filizlərdən qızılı effektiv şəkildə çıxara bilər. Bununla belə, qeyd etmək lazımdır ki, prosesdə sianiddən istifadə edildiyi üçün işçilərin təhlükəsizliyini təmin etmək və ətraf mühitə təsirini minimuma endirmək üçün ciddi təhlükəsizlik və ətraf mühitin mühafizəsi tədbirləri görülməlidir. Mədən texnologiyasının davamlı inkişafı ilə bu prosesin daha da təkmilləşdirilməsi və optimallaşdırılmasının ətraf mühitə uyğunluğu təmin etməklə yanaşı, qızıl hasilatının səmərəliliyinin artırılması və xərclərin azaldılması gözlənilir.