Натрий цианидинин топуракка жана айлана-чөйрөгө зыяны

тааныштыруу

Натрий цианиди – алтын жана күмүш казып алуу, электрокаптоо жана органикалык синтез сыяктуу ар кандай өнөр жай процесстеринде кеңири колдонулган өтө уулуу химиялык кошулма. Бирок, аны туура эмес колдонуу, сактоо же жок кылуу топурак жана жалпы айлана-чөйрө үчүн олуттуу кесепеттерге алып келиши мүмкүн. Бул блог посту натрий цианидинин топуракка жана айлана-чөйрөгө тийгизген коркунучтарын деталдуу изилдөөгө багытталган.

Натрий цианидинин касиеттери жана булактары

Натрий цианиди (NaCN) – сууда жакшы эрүүчү ак, кристаллдуу катуу зат. Ал өтө уулуу, ачуу бадам жыты бар (бирок бул жытты баары эле сезе бербейт). Өнөр жайда ал цианиддөө деп аталган процесс аркылуу рудалардан алтын менен күмүштү бөлүп алууда көп өлчөмдө колдонулат. Бул процессте натрий цианиди баалуу металлдарды эритип, эрүүчү металл цианид комплекстерин түзүү үчүн колдонулат. Башка тармактар, мисалы, электрокаптоо, аны ар кандай буюмдарга жука металл катмарын төгүү үчүн колдонушат. Мындан тышкары, ал химиялык өнөр жайдагы көптөгөн органикалык кошулмаларды синтездөөдө негизги чийки зат болуп кызмат кылат. Тилекке каршы, кокусунан төгүлүп кетүүлөр, таштандыларды туура эмес жок кылуу жана сактоочу жайлардан агып чыгуулар натрий цианидинин айлана-чөйрөгө чыгышына алып келиши мүмкүн.

Топурак үчүн коркунучтар

Топурак микроорганизмдерине таасири

Топурак микроорганизмдери кыртыштын асылдуулугун, азыктандыруучу заттардын айлануусун жана жалпы кыртыштын ден соолугун сактоодо чечүүчү ролду ойнойт. Натрий цианид, топуракта болгондо, бул микроорганизмдерге кыйратуучу таасирин тийгизиши мүмкүн. Салыштырмалуу аз концентрацияда да цианид топурактагы бактериялардын, козу карындардын жана башка пайдалуу микробдордун активдүүлүгүн токтото алат. Мисалы, ал атмосфералык азотту өсүмдүктөр колдоно ала турган формага айландыруу үчүн зарыл болгон кээ бир бактериялардын азотту бекитүү жөндөмүн бузушу мүмкүн. Бул азоттун айлануусунун бузулушу убакыттын өтүшү менен топурактын асылдуулугунун төмөндөшүнө алып келиши мүмкүн. Цианиддин жогорку концентрациясы топурактагы көптөгөн микроорганизмдер үчүн өлүмгө алып келиши мүмкүн, микробдордун ар түрдүүлүгүн азайтат жана кыртыштын экологиялык балансын өзгөртөт.

Кыртыштын структурасына жана аш болумдуулугуна таасири

Цианид топурактын физикалык жана химиялык касиеттерине да таасирин тийгизиши мүмкүн. Ал топурактагы металлдар жана органикалык заттар менен байланышып, туруктуу комплекстерди түзө алат. Бул байлоо темир, цинк жана жез сыяктуу керектүү азыктарды өсүмдүктөр үчүн азыраак жеткиликсиз кылат. Цианид кыртыштын компоненттери менен реакцияга киргенде, ал топурактын рНын өзгөртө алат, бул өз кезегинде башка азыктардын эригичтигине жана жеткиликтүүлүгүнө таасирин тийгизет. Мисалы, кээ бир учурларда, цианид менен шартталган рНнын өзгөрүшү фосфордун чөгүшүнө алып келип, аны өсүмдүктөр үчүн жеткиликсиз кылат. Мындан тышкары, цианиддин болушу кыртыштын агрегация структурасын бузушу мүмкүн. Топурактын дени сак агрегаттары суунун инфильтрациясы, тамырдын өтүшү жана аэрация үчүн маанилүү. Түзүлүшү бузулганда, топурак тыгызыраак болуп, дренаждын начарлашына жана өсүмдүктөрдүн тамырлары үчүн кычкылтектин жетишсиздигине алып келиши мүмкүн.

Топурактын булганышы жана узак мөөнөттүү туруктуулук потенциалы

Натрий цианиди топуракка киргенден кийин, экологиялык шарттарга жараша бир топ убакытка чейин сакталышы мүмкүн. Кээ бир учурларда цианид топурактын микроорганизмдеринен же химиялык процесстерден акырындык менен бузулушу мүмкүн. Бирок, эгерде концентрация жогору болсо же экологиялык шарттар бузулуу үчүн ыңгайсыз болсо (мисалы, анаэробдук же өтө кычкылдуу топурактарда), цианид топуракта топтолуп калышы мүмкүн. Бул узак мөөнөттүү туруктуулук топурак жылдар бою булганган бойдон калышы мүмкүн дегенди билдирет, бул өсүмдүктөрдүн өсүшүнө жана кыртыштын жашоочу организмдерине үзгүлтүксүз коркунуч жаратат. Кошумчалай кетсек, булганган топурак экинчилик булгануунун булагы катары кызмат кыла алат, анткени цианид жер астындагы сууларга агып же жер үстүндөгү агын суулар менен агып чыгып, булганууну башка аймактарга тарашы мүмкүн.

Айлана-чөйрөгө болгон коркунучтар

Суунун булганышы

Натрий цианиди сууда жакшы эрийт жана суу объектилерине ар кандай чыгышы катастрофалык кесепеттерге алып келиши мүмкүн. Ал дарыя же көл сыяктуу жер үстүндөгү сууларга түшкөндө тез эле эрип, цианид иондорун пайда кылат. Төмөн концентрацияда да цианид суудагы организмдер үчүн өтө уулуу. Балыктар, омурткасыздар жана амфибиялар цианиддин таасирине өзгөчө сезгич болушат. Ал кычкылтектин кабыл алынышына тоскоол болуп, алардын дем алуу системасына тоскоол болушу мүмкүн. Натыйжада, балыктардын сүзүү жөндөмдүүлүгү төмөндөп, көбөйүүсүнө тоскоол болуп, оор учурларда массалык өлүмгө дуушар болушу мүмкүн. Эркин цианиддин литрине 5-7.2 микрограммга чейинки концентрациялар балыкка терс таасирин тийгизиши мүмкүн, ал эми литрине 200 микрограммдан жогору деңгээли балыктын түрлөрүнө тез уулуу болот. Омурткасыздар да цианиддердин салыштырмалуу төмөн концентрацияларында өлүмгө алып келбеген терс таасирлерди жана бир аз жогорураак деңгээлде өлүмгө алып келүүчү таасирлерди көрсөтөт. Цианид жер астындагы сууларды да булгашы мүмкүн, бул көптөгөн жамааттар үчүн ичүүчү суунун негизги булагы. Эгерде цианид менен булганган жер астындагы суулар ичүүгө колдонулса, ал адамдын ден соолугуна олуттуу коркунуч келтирип, баш оору, баш айлануу, жүрөк айлануу, ал эми өзгөчө учурларда өлүм сыяктуу симптомдорду жаратышы мүмкүн.

аба кирдөөсү

Натрий цианиди кислоталар, кислота туздары, суу, нымдуулук же көмүр кычкыл газы менен байланышта болгондо , ал өтө уулуу, тез күйүүчү суутек цианид газын (HCN) пайда кылышы мүмкүн. Бул газ атмосферага, айрыкча, кокусунан төгүлүп кетүү же туура эмес колдонуу болгон өнөр жай шарттарында бөлүнүп чыгышы мүмкүн. Суутек цианид газы өтө кооптуу, анткени ал адамдар жана жаныбарлар тарабынан дем алуу аркылуу жутулуп кетиши мүмкүн. Аз өлчөмдөгү суутек цианидинин дем алуусу да ден соолукка зыян келтириши мүмкүн, анын ичинде дем алуунун кыйындашы, тез дем алуу, баш оору, баш айлануу, ал эми жогорку дозада таасир эткенде, ал дем алуунун токтоп калышына жана өлүмгө алып келиши мүмкүн. Ден соолукка түздөн-түз коркунучтардан тышкары, суутек цианид газы айланадагы абанын булганышына салым кошуп, абанын сапатына таасир этип, жалбырактардын сиңиши аркылуу өсүмдүктөргө зыян келтириши мүмкүн.

Жердеги экосистемага тийгизген таасири

Натрий цианидинин булганышы топуракка жана сууга тикелей таасир этүүдөн тышкары, жер үстүндөгү экосистема үчүн өтө чоң кесепеттерге алып келиши мүмкүн. Өсүмдүктөр азык-түлүк чынжырынын негизи болгондуктан, топурак - булганган цианидден улам өсүмдүктөрдүн өсүшүнө кандайдыр бир терс таасир бүтүндөй экосистеманы бузушу мүмкүн. Тамак-аш үчүн бул өсүмдүктөргө таянган чөп жегичтер тамак-аштын жетишсиздигине дуушар болушу мүмкүн же алар үчүн уулуу болушу мүмкүн болгон цианиддин жогорку деңгээли бар өсүмдүктөрдү жеши мүмкүн. Бул, өз кезегинде, бул чөп жегичтер менен азыктанган жырткычтардын популяциясына таасир этиши мүмкүн. Мисалы, тоо-кен иштери кыртыштын цианид менен булганышына алып келген аймактарда өсүмдүктөрдүн жамааттары өзгөрүшү мүмкүн, ал эми өсүмдүктөрдүн бир кыйла сезгич түрлөрү цианидге чыдамдуу болгондор менен алмаштырылат. Өсүмдүктөрдүн жамааттарындагы мындай өзгөрүү жапайы жаратылыштын көптөгөн түрлөрү үчүн жашоо чөйрөсүн жана тамак-аш булактарын жоготууга алып келиши мүмкүн, бул биологиялык ар түрдүүлүктүн төмөндөшүнө алып келиши мүмкүн.

жыйынтыктоо

Натрий цианиди өзүнүн өтө уулуу табиятынан улам топуракка да, айлана-чөйрөгө да олуттуу коркунуч келтирет. Жерге тийгизген таасири анын биологиялык, физикалык жана химиялык касиеттерин бузуп, түшүмдүүлүктүн төмөндөшүнө жана узак мөөнөттүү булганууга алып келет. Кеңири чөйрөдө ал суунун жана абанын булганышына алып келиши мүмкүн, суу жана жердеги экосистемаларга, ошондой эле адамдардын ден соолугуна коркунуч туудурат. Бул тобокелдиктерди эске алуу менен, натрий цианидин колдонгон өнөр жай ишканалары аны иштетүүдө, сактоодо жана утилдештирүүдө катуу коопсуздук чараларын колдонуусу өтө маанилүү. Кошумчалай кетсек, көзөмөлдөөчү органдар айлана-чөйрөгө натрий цианидинин чыгышын азайтуу жана биздин баалуу жаратылыш ресурстарыбызды коргоо үчүн катуу экологиялык эрежелерди ишке ашыруусу керек.