सोडियम सायनाइड: खाणकाम आणि त्यापलीकडे प्रमुख उपयोग

सोडियम सायनाइड किती विषारी आहे?

सोडियम सायनाईड हे एक पांढरे स्फटिकीय पावडर किंवा ग्रॅन्युल आहे जे हायग्रोस्कोपिक आहे आणि त्याला कडू बदामाचा वास आहे. ते पाण्यात अत्यंत विरघळते आणि हायड्रोजन सायनाइड तयार करण्यासाठी सहजपणे हायड्रोलायझेशन करते, त्याचे जलीय द्रावण अत्यंत अल्कधर्मी असते. हे एक महत्त्वाचे मूलभूत रासायनिक कच्चे माल आहे. विशेष म्हणजे, ते अत्यंत विषारी आहे; त्वचेच्या जखमांशी संपर्क साधल्यास, श्वास घेतल्यास किंवा अगदी थोड्या प्रमाणात सेवन केल्यास विषबाधा आणि मृत्यू होऊ शकतो.

सामान्यतः संदर्भित LD50 (विशिष्ट वेळेत चाचणी केलेल्या प्राण्यांपैकी अर्ध्या प्राण्यांना मारण्यासाठी आवश्यक असलेला डोस) वापरून, आर्सेनिकमध्ये LD50 14.6 mg/kg आहे (उंदरांमध्ये तोंडी), तर सोडियम सायनाइड उंदरांमध्ये तोंडावाटे घेतल्यास LD50 6.44 mg/kg आहे. याचा अर्थ असा की सोडियम सायनाइड आर्सेनिकपेक्षा सुमारे तीन पट जास्त शक्तिशाली आहे.

त्याहूनही भयावह गोष्ट म्हणजे हे अत्यंत विषारी सायनाइड्स पाण्यात सहज विरघळते, ज्यामुळे जलद परिणाम होतात. मृत्यू १५ मिनिटांपासून १ तासाच्या आत होऊ शकतो, ज्यामुळे वैद्यकीय व्यावसायिकांना बचावासाठी खूप मर्यादित वेळ मिळतो. त्या तुलनेत, आर्सेनिक अधिक हळूहळू कार्य करते; सेवन केल्यानंतर एक तासापर्यंत लक्षणे दिसू शकत नाहीत आणि मृत्यू काही तासांनी किंवा अगदी एक दिवसानंतरही होऊ शकतो.

सोडियम सायनाइडचे औद्योगिक उपयोग

अलिकडच्या वर्षांत, चे अनुप्रयोग सोडियम सायनाइड वाढत्या प्रमाणात पसरले आहेत. सध्या, सोडियम सायनाइडचा वापर प्रामुख्याने रासायनिक संश्लेषणासाठी केला जातो, जो बाजारपेठेतील सुमारे ४०% वाटा आहे; औषधनिर्माण क्षेत्राचा वाटा सुमारे १०% आहे; कीटकनाशकांचा वाटा सुमारे ८% आहे; आणि इलेक्ट्रोप्लेटिंग उद्योग सुमारे २०% आहे. उर्वरित वापर सूक्ष्म रसायनांमध्ये आहे. अलिकडच्या काळात, सोन्याच्या वाढत्या मागणीसह, खाणकामात सोडियम सायनाइडची मागणी लक्षणीयरीत्या वाढली आहे. उदाहरणार्थ, २०१३ मध्ये. सोने काढण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या सोडियम सायनाइडची विक्री २०१२ च्या तुलनेत २ ते ३ पट होती. आणि कीटकनाशकांच्या बाजारपेठेतही वाढ झाली आहे, विशेषतः ग्लायफोसेट आणि तत्सम उत्पादनांसाठी.

१. रंग

सोडियम सायनाइडचा वापर रंगांचे संश्लेषण करण्यासाठी केला जाऊ शकतो. सध्या ज्या रंगांचे संश्लेषण केले जाऊ शकते त्यात यलो १३९. यलो १५०. इंडिगो, ब्रिलियंट ब्लू, फ्लोरोसेंट व्हाइटनिंग एजंट व्हीबीएल आणि डिस्पर्स ग्रीन जीएल यांचा समावेश आहे.

2. फार्मास्युटिकल्स

सोडियम सायनाइडचा वापर फार्मास्युटिकल इंटरमीडिएट्सचे संश्लेषण करण्यासाठी केला जाऊ शकतो, जो अंतिम फार्मास्युटिकल उत्पादनांसाठी आवश्यक कच्चा माल प्रदान करतो. सामान्य औषधांमध्ये पेनिसिलिन, प्रीगाबालिन, केटोप्रोफेन, ट्रॅनेक्सॅमिक अॅसिड, व्हिटॅमिन बी६. फॉलिक अॅसिड, ग्वानिन, अ‍ॅसायक्लोव्हिर, गॅबापेंटिन, ब्युटायरोफेनोन, बार्बिट्यूरेट्स, फ्लोरोक्विनोलोन, कॅफिन, खोकला शमन करणारे, पोटाची औषधे, वेदनाशामक, बर्बेरिन, एटोरवास्टॅटिन आणि फेनिलप्रोपॅनोलामाइन यांचा समावेश आहे.

3. कीटकनाशके

सोडियम सायनाइडचा वापर कीटकनाशकांचे संश्लेषण करण्यासाठी केला जाऊ शकतो, जे पिके आणि भाज्यांवर मोठ्या प्रमाणात वापरले जातात. सामान्य कीटकनाशकांमध्ये ग्लायफोसेट, सायपरमेथ्रिन, पॅराक्वाट, सायन्ट्रानिलिप्रोल, सल्फेंट्राझोन, पायराक्लोस्ट्रोबिन, बेंझॉयलप्रोपियोनिक अॅसिड, ऑक्सिम एस्टर, अॅट्राझिन, सायनाझिन आणि विविध भात रोग नियंत्रण घटकांचा समावेश आहे.

4. इलेक्ट्रोप्लेटिंग

सोडियम सायनाइड अनेक धातूंसोबत कॉम्प्लेक्स तयार करू शकते, ज्यामुळे ते इलेक्ट्रोप्लेटिंग उद्योगात तांबे, कॅडमियम, जस्त आणि चांदीसाठी इलेक्ट्रोलाइट म्हणून सामान्यतः वापरले जाते. या इलेक्ट्रोलाइट्समधील धातूचे आयन कॉम्प्लेक्स वर्कपीसच्या पृष्ठभागावर जमा होऊ शकतात, ज्यामुळे धातू उत्पादनांचे संरक्षण करणारी पातळ थर तयार होते.

5 खाणकाम

सोडियम सायनाइडमध्ये सोने आणि चांदी विरघळवण्याची क्षमता असते, ज्यामुळे विरघळणारे सायनाइड कॉम्प्लेक्स तयार होतात, म्हणूनच ते सोने, चांदी आणि नॉन-फेरस धातू काढण्यासाठी खाणकामात वापरले जाते. घरगुती कमी दर्जाच्या सोन्याच्या खाणींमध्ये, सोडियम सायनाइड वापरून "हीप लीचिंग" पद्धतीने अनेक सोने काढले जातात. या निष्कर्षण प्रक्रियेचा खर्चात लक्षणीय फायदा आहे. "हीप लीचिंग" पद्धतीमध्ये सोडियम सायनाइड द्रावण धातूच्या ढिगाऱ्यावर फवारणे समाविष्ट आहे, ज्यामुळे लक्ष्य घटक द्रावणात विरघळू शकतात, ज्यामधून नंतर सोने मिळवले जाते. जरी सायनाइड्स सोने बाहेर काढण्यासाठी प्रभावी घटक म्हणून ओळखले जातात, त्यांच्या अत्यंत विषारी स्वरूपामुळे चिंता निर्माण होते आणि सायनाइड कचरा पर्यावरणाला गंभीर नुकसान पोहोचवू शकतो. म्हणूनच, सायनाइडच्या शेपटीच्या उपचारांसाठी चीनमध्ये क्लोरीनेशन, आम्लीकरण आणि सक्रिय कार्बन शोषण उत्प्रेरक ऑक्सिडेशनसह विविध पद्धती वापरल्या जातात. सोने काढण्यासाठी सर्वोत्तम पद्धतींमध्ये सायनाइड-मुक्त आणि कमी-सायनाइड पर्यायांचा वापर करणे समाविष्ट आहे.

6. इतर उपयोग

वरील उपयोगांव्यतिरिक्त, सोडियम सायनाइडचा वापर अमिनो आम्ल, एल-कार्निटाइन, लॅक्टिक आम्ल, क्रिएटिन, चेलेटिंग एजंट्स, सायनेट एस्टर, यूव्ही शोषक, प्रकाश स्थिरीकरण करणारे आणि सुगंध तयार करण्यासाठी देखील केला जाऊ शकतो.

सोडियम सायनाइड, व्यक्ती स्वतःचे संरक्षण कसे करू शकतात?

सर्वात महत्वाची गोष्ट आहे:बाहेर असलेल्या लोकांनी अपघातस्थळापासून कमीत कमी २ किलोमीटर अंतरावर आणि वाऱ्याच्या दिशेने असलेल्या ठिकाणी स्थलांतर करावे जेणेकरून कोणत्याही रासायनिक पदार्थांचा संपर्क येऊ नये.

त्वचेचा संपर्क:दूषित कपडे ताबडतोब काढून टाका आणि प्रभावित भाग वाहत्या पाण्याने किंवा ५% सोडियम थायोसल्फेट द्रावणाने किमान २० मिनिटे पूर्णपणे धुवा. ताबडतोब वैद्यकीय मदत घ्या.

डोळा संपर्क:डोळे ताबडतोब भरपूर वाहत्या पाण्याने किंवा खारट द्रावणाने किमान १५ मिनिटे स्वच्छ धुवा. ताबडतोब वैद्यकीय मदत घ्या.

इनहेलेशनः घटनास्थळी ताजी हवा असलेल्या ठिकाणी त्वरित जा. श्वास घेण्यास त्रास होत असल्यास, ऑक्सिजन द्या. श्वासोच्छवास आणि हृदयाचे ठोके थांबल्यास, ताबडतोब कृत्रिम श्वसन करा (तोंडाला तोंड देऊ नका) आणि छाती दाबा.

जबरदस्ती उलट्या होण्यासाठी पुरेसे कोमट पाणी प्या. पोट धुण्यासाठी १:५००० पोटॅशियम परमॅंगनेट द्रावण किंवा ५% सोडियम थायोसल्फेट द्रावण वापरा. ​​त्वरित वैद्यकीय मदत घ्या.

अधिक व्यावसायिक सूचनांसाठी? आमच्याशी संपर्क साधा!

उबदार टिप्स: जर तुम्हाला अधिक माहिती जाणून घ्यायची असेल, जसे की कोटेशन, उत्पादने, उपाय इ.