सॉलिड सोडियम सायनाइड: घातक वस्तूंची ओळख आणि पॅकेजिंग आवश्यकता

1. परिचय

सोडियम सायनाईड, रासायनिक सूत्र NaCN असलेले एक अत्यंत विषारी संयुग, एक पांढरे, पाण्यात विरघळणारे घन आहे. त्याच्या अत्यंत उच्च विषारीपणामुळे आणि मानवी आरोग्य आणि पर्यावरणाला गंभीर हानी पोहोचवण्याच्या क्षमतेमुळे, कठोर नियम त्याच्या हाताळणी, वाहतूक आणि साठवणुकीवर नियंत्रण ठेवतात. हा लेख ओळखण्यावर लक्ष केंद्रित करतो सॉलिड सोडियम सायनाइड धोकादायक वस्तू म्हणून आणि त्याच्या विशिष्ट पॅकेजिंग आवश्यकता.

२. घन सोडियम सायनाइडची घातक वस्तूंची ओळख

२.१ धोका वर्ग

घन सोडियम सायनाइड संयुक्त राष्ट्रांच्या (UN) धोकादायक वस्तूंच्या वर्गीकरण प्रणालीनुसार, हे विषारी पदार्थ वर्ग 6.1 मध्ये वर्गीकृत केले आहे. हे वर्गीकरण त्वचेद्वारे सेवन केल्यावर, श्वास घेतल्यास किंवा शोषल्यास लक्षणीय हानी किंवा मृत्यू घडवून आणण्याच्या क्षमतेवर आधारित आहे.

2.2 UN क्रमांक

घन ला दिलेला UN क्रमांक सोडियम सायनाइड UN १६८९ आहे. वाहतुकीदरम्यान पदार्थ ओळखण्यासाठी जागतिक स्तरावर हा अद्वितीय चार-अंकी क्रमांक वापरला जातो, ज्यामुळे पुरवठा साखळीत सहभागी असलेले सर्व पक्ष, उत्पादक आणि शिपर्सपासून ते वाहक आणि नियामकांपर्यंत, योग्य सुरक्षा नियमांनुसार ते सहजपणे ओळखू शकतात आणि हाताळू शकतात याची खात्री होते.

२.३ जोखीम वाक्ये

• उच्च विषारीपणा: घन सोडियम सायनाइड अत्यंत विषारी आहे. अंतर्ग्रहण, श्वासोच्छवास किंवा त्वचेच्या संपर्कामुळे जलद विषबाधा होऊ शकते. सायनाइड आयन शरीराच्या पेशीय पातळीवर ऑक्सिजन वापरण्याच्या क्षमतेत व्यत्यय आणतात, जे घातक ठरू शकते. उदाहरणार्थ, सोडियम सायनाइड पावडरचा थोडासा प्रमाणात श्वास घेतल्यास चक्कर येणे, जलद श्वास घेणे आणि गंभीर प्रकरणांमध्ये, चेतना गमावणे आणि मृत्यू यासारखी लक्षणे दिसू शकतात.

• ऍसिडसह प्रतिक्रियाशीलता: ते आम्लांसोबत हिंसक प्रतिक्रिया देऊन अत्यंत विषारी आणि ज्वलनशील हायड्रोजन सायनाइड वायू तयार करते. ही प्रतिक्रिया कमकुवत आम्लांसोबतही होऊ शकते. उदाहरणार्थ, जर सोडियम सायनाइड एसिटिक आम्लाच्या (व्हिनेगरमध्ये आढळणारे एक सामान्य आम्ल) संपर्कात आले तर हायड्रोजन सायनाइड वायू बाहेर पडेल, ज्यामुळे अत्यंत धोकादायक परिस्थिती निर्माण होईल.

२.४ सुरक्षितता वाक्ये

• सावधानता हाताळणे: सॉलिड सोडियम सायनाइड हाताळताना, कामगारांनी योग्य वैयक्तिक संरक्षक उपकरणे (PPE) घालणे आवश्यक आहे. यामध्ये गॅस-टाइट केमिकल प्रोटेक्टिव्ह सूट, संभाव्य इनहेलेशन जोखीम असल्यास स्वयं-समाविष्ट श्वासोच्छवासाचे उपकरण (SCBA) आणि जाड, केमिकल-प्रतिरोधक हातमोजे यांचा समावेश आहे. सर्व हाताळणी ऑपरेशन्स चांगल्या हवेशीर भागात, शक्यतो फ्यूम हुडखाली केल्या पाहिजेत जेणेकरून कोणत्याही संभाव्य विषारी वायूंचे संचय रोखता येईल.

• साठवण खबरदारी: ते थंड, कोरड्या आणि हवेशीर जागेत, उष्णता, प्रज्वलन आणि आम्लांच्या स्रोतांपासून दूर साठवले पाहिजे. साठवण सुविधा अशा प्रकारे डिझाइन केल्या पाहिजेत की अनधिकृत प्रवेश रोखता येईल आणि गळती रोखण्याच्या उपाययोजनांनी सुसज्ज असाव्यात. उदाहरणार्थ, साठवण क्षेत्रात गळती ट्रे किंवा गळती झालेल्या सोडियम सायनाइडचा प्रसार रोखण्यासाठी बंड केलेले क्षेत्र यासारखी दुय्यम नियंत्रण प्रणाली असू शकते.

३. सॉलिड सोडियम सायनाइडसाठी पॅकेजिंग आवश्यकता

३.१ सामान्य पॅकेजिंग तत्त्वे

• वैधता: सॉलिड सोडियम सायनाइडचे पॅकेजिंग अत्यंत मजबूत असले पाहिजे जेणेकरून हाताळणी, साठवणूक आणि वाहतूक दरम्यान कोणतीही गळती रोखता येईल. त्याची विषारीता जास्त असल्याने, अगदी थोडीशी गळती देखील मानवी आरोग्यासाठी आणि पर्यावरणासाठी महत्त्वपूर्ण धोका निर्माण करू शकते.

• सुसंगतता: पॅकेजिंग साहित्य सोडियम सायनाइडशी रासायनिकदृष्ट्या सुसंगत असले पाहिजे. याचा अर्थ असा की त्या पदार्थांची पदार्थाशी प्रतिक्रिया होऊ नये, ज्यामुळे पॅकेजिंग खराब होऊ शकते किंवा विषारी उप-उत्पादने बाहेर पडू शकतात.

३.२ मंजूर पॅकेजिंग प्रकार

३.२.१ धातू - झाकलेले हॉपर आणि कार

धातूने झाकलेल्या हॉपर कारमध्ये ड्राय सोडियम सायनाइड पाठवता येते. या कार चाळण्यापासून रोखण्यासाठी आणि हवामानापासून रोखण्यासाठी डिझाइन केल्या आहेत. धातूचे आवरण भौतिक नुकसान आणि पाऊस आणि आर्द्रता यासारख्या पर्यावरणीय घटकांपासून संरक्षणाचा अतिरिक्त थर प्रदान करते. उदाहरणार्थ, लांब पल्ल्याच्या रेल्वे वाहतुकीमध्ये, या हॉपर कार वेगवेगळ्या भूप्रदेशांमध्ये आणि हवामान परिस्थितीत मोठ्या प्रमाणात घन सोडियम सायनाइड सुरक्षितपणे वाहून नेऊ शकतात.

३.२.२ पोर्टेबल टाक्या

सॉलिड सोडियम सायनाइडसाठी वापरल्या जाणाऱ्या पोर्टेबल टाक्या विशिष्ट डिझाइन आणि बांधकाम मानकांनुसार असाव्यात. वाहतुकीदरम्यान त्यातील घटकांचे वजन आणि दाब सहन करण्यासाठी त्यांच्याकडे मजबूत कवच असले पाहिजे. याव्यतिरिक्त, गळती रोखण्यासाठी त्यांना योग्य क्लोजर आणि फिटिंग्जने सुसज्ज करणे आवश्यक आहे. हे टाक्या मोठ्या प्रमाणात सॉलिड सोडियम सायनाइड दाणेदार किंवा ब्रिकेट स्वरूपात वाहून नेण्यासाठी योग्य आहेत. उदाहरणार्थ, आंतरराष्ट्रीय सागरी वाहतुकीत, पोर्टेबल टाक्या वेगवेगळ्या देशांमधील सोडियम सायनाइड वाहून नेण्यासाठी वापरल्या जातात.

३.२.३ इंटरमीडिएट बल्क कंटेनर (IBCs)

• धातू आयबीसी: अधिकृत धातू आयबीसीमध्ये ११ए, ११बी, ११एन, २१ए, २१बी, २१एन, ३१ए, ३१बी आणि ३१एन असे प्रकार समाविष्ट आहेत. हे आयबीसी मजबूत धातूच्या पदार्थांपासून बनलेले असतात जे हाताळणी आणि वाहतुकीच्या कठोरतेला तोंड देऊ शकतात. ते बहुतेकदा मध्यम प्रमाणात घन सोडियम सायनाइड वाहतूक करण्यासाठी वापरले जातात.

• कठोर प्लास्टिक आयबीसी: ११H१. ११H२. २१H१. २१H२. ३१H१. आणि ३१H२ सारख्या कडक प्लास्टिक IBCs ला देखील मान्यता आहे. तथापि, प्लास्टिकचे साहित्य उच्च दर्जाचे आणि सोडियम सायनाइडच्या संक्षारक प्रभावांना प्रतिरोधक असले पाहिजे. हे IBCs धातूच्या तुलनेत हलके असतात, जे काही वाहतूक परिस्थितीत फायदेशीर ठरू शकतात, परंतु तरीही त्यांना कठोर सुरक्षा मानके पूर्ण करावी लागतात.

• संमिश्र आयबीसी: 11HZ1. 11HZ2. 21HZ1. 21HZ2. आणि 31HZ1 सारखे संमिश्र IBC वेगवेगळ्या पदार्थांचे फायदे एकत्र करतात. ते मजबूत, हलके आणि रासायनिकदृष्ट्या प्रतिरोधक असण्यासाठी डिझाइन केलेले आहेत. उदाहरणार्थ, त्यांच्यात सोडियम सायनाइडला अत्यंत प्रतिरोधक असलेल्या पदार्थाचा आतील थर आणि अतिरिक्त संरचनात्मक अखंडतेसाठी बाह्य थर असू शकतो.

• लाकडी आयबीसी: लाकडी आयबीसी (११सी, ११डी आणि ११एफ) वापरता येतात, परंतु त्यांचे लाइनर चाळण्यापासून रोखणारे असले पाहिजेत. लाकूड विशिष्ट पातळीचे कुशनिंग प्रदान करते, जे वाहतुकीदरम्यान फायदेशीर ठरू शकते, परंतु विषारी घन पदार्थाची गळती रोखण्यासाठी चाळण्यापासून रोखणारे लाइनर अत्यंत महत्वाचे आहे.

३.२.४ इतर पॅकेजिंग

काच, मातीची भांडी, धातू किंवा पॉलिथिलीनपासून बनवलेले घट्ट बंद आतील कंटेनर असलेले पॅकेजेस, ज्यांची क्षमता ०.५ किलो (१.१ पौंड) पेक्षा जास्त नाही आणि ज्यांचे वजन १५ किलो (३३ पौंड) पेक्षा जास्त नाही, ते सुरक्षितपणे कुशन केलेले आणि बाहेरील लाकडी बॅरलमध्ये किंवा लाकडी किंवा फायबरबोर्ड बॉक्समध्ये पॅक केलेले आहेत. त्याचप्रमाणे, काच, मातीची भांडी किंवा धातूपासून बनवलेले घट्ट बंद आतील कंटेनर असलेले पॅकेजेस, सुरक्षितपणे कुशन केलेले आणि बाहेरील लाकडी बॅरलमध्ये किंवा २.५ किलो (५.५ पौंड) पेक्षा जास्त नाही अशा निव्वळ वजनाच्या बॉक्समध्ये पॅक केलेले आहेत. हे लहान-प्रमाणात पॅकेजिंग पर्याय बहुतेकदा प्रयोगशाळेतील नमुने किंवा लहान-प्रमाणात शिपमेंटसाठी वापरले जातात.

३.३ पॅकेजिंग चाचणी आणि प्रमाणन

• कामगिरी चाचणी: सॉलिड सोडियम सायनाइडसाठी वापरल्या जाणाऱ्या सर्व पॅकेजिंगची कठोर कामगिरी चाचणी करणे आवश्यक आहे. यामध्ये वाहतुकीदरम्यान अपघाती पडण्याचे अनुकरण करण्यासाठी ड्रॉप चाचण्या, पॅकेजिंग वर रचलेल्या इतर पॅकेजेसच्या वजनाला आधार देऊ शकते याची खात्री करण्यासाठी स्टॅक चाचण्या आणि सोडियम सायनाइड बाहेर पडू शकेल अशा कोणत्याही छिद्रे नाहीत याची पडताळणी करण्यासाठी गळती चाचण्या समाविष्ट आहेत. उदाहरणार्थ, ड्रॉप चाचणीमध्ये, पॅकेजिंग एका विशिष्ट उंचीवरून कठीण पृष्ठभागावर टाकले जाते आणि जर कोणतेही नुकसान किंवा गळती झाली तर पॅकेजिंग चाचणीत अपयशी ठरते.

• प्रमाणपत्र: एकदा पॅकेजिंग आवश्यक चाचण्या उत्तीर्ण झाले की, ते संबंधित नियमांचे पालन करते असे प्रमाणित केले पाहिजे. हे प्रमाणपत्र मान्यताप्राप्त चाचणी आणि प्रमाणन संस्थांद्वारे जारी केले जाते. हे प्रमाणपत्र सुनिश्चित करते की पॅकेजिंग घन सोडियम सायनाइड वाहतूक करण्यासाठी किमान सुरक्षा मानके पूर्ण करते.

३.४ पॅकेजिंगचे लेबलिंग

• चेतावणी लेबल: सॉलिड सोडियम सायनाइड असलेल्या सर्व पॅकेजिंगवर स्पष्टपणे चेतावणी लेबल्स लावले पाहिजेत. या लेबल्सवर मोठ्या, ठळक अक्षरात "विषारी" किंवा "विषारी" असे शब्द ठळकपणे लिहिलेले असावेत. त्यामध्ये UN क्रमांक (UN 1689) आणि पदार्थाची विषारीता दर्शविणारे चिन्ह, जसे की कवटी आणि क्रॉसबोन्स चिन्ह, देखील समाविष्ट असले पाहिजे.

• अधिक माहिती: लेबलमध्ये रासायनिक नाव (सोडियम सायनाइड), गळती किंवा गळती झाल्यास आपत्कालीन प्रतिसादासाठी सूचना आणि प्रश्न किंवा चिंता असल्यास शिपर किंवा उत्पादकाची संपर्क माहिती यासारखी अतिरिक्त माहिती दिली पाहिजे.

4. नियमांचे पालन

• आंतरराष्ट्रीय नियम: आंतरराष्ट्रीय वाहतुकीमध्ये, आंतरराष्ट्रीय सागरी धोकादायक वस्तू (IMDG) संहिता आणि धोकादायक वस्तूंच्या वाहतुकीवरील संयुक्त राष्ट्रांच्या शिफारसी यासारख्या नियमांचे पालन करणे अनिवार्य आहे. हे नियम सुनिश्चित करतात की घन सोडियम सायनाइड आंतरराष्ट्रीय सीमा ओलांडून सुरक्षितपणे वाहून नेले जाते. उदाहरणार्थ, IMDG संहिता जहाजांवर धोकादायक वस्तूंचे पॅकेजिंग, लेबलिंग आणि साठवणुकीसाठी तपशीलवार मार्गदर्शक तत्त्वे प्रदान करते.

• राष्ट्रीय नियम: सॉलिडियम सायनाइडच्या हाताळणी, साठवणूक आणि वाहतुकीबाबत प्रत्येक देशाचे स्वतःचे राष्ट्रीय नियम असू शकतात. उदाहरणार्थ, युनायटेड स्टेट्समध्ये, परिवहन विभाग (DOT) चे संघीय नियमन संहिता (CFR) शीर्षक 49 अंतर्गत विशिष्ट नियम आणि कायदे आहेत. कायदेशीर अडचणी टाळण्यासाठी आणि या अत्यंत विषारी पदार्थाची सुरक्षित हाताळणी सुनिश्चित करण्यासाठी शिपर्स आणि हँडलरना आंतरराष्ट्रीय आणि राष्ट्रीय दोन्ही नियमांची जाणीव असणे आणि त्यांचे पालन करणे आवश्यक आहे.

5 निष्कर्ष

सॉलिड सोडियम सायनाइडची अति विषारीता धोकादायक पदार्थ म्हणून योग्य ओळख पटवणे आणि पॅकेजिंग आवश्यकतांचे काटेकोर पालन करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. संयुक्त राष्ट्र क्रमांक १६८९ सह वर्ग ६.१ विषारी पदार्थ म्हणून त्याचे वर्गीकरण करण्यापासून ते विविध मान्यताप्राप्त पॅकेजिंग प्रकार आणि त्यांच्याशी संबंधित चाचणी आणि लेबलिंग आवश्यकतांपर्यंत, प्रत्येक पैलू मानवी आरोग्य आणि पर्यावरणाला होणारा धोका आणि संभाव्य हानी कमी करण्यासाठी डिझाइन केलेले आहे. सॉलिड सोडियम सायनाइडचे उत्पादन, वाहतूक आणि साठवणुकीत सहभागी असलेल्या सर्व पक्षांना या धोकादायक पदार्थाची सुरक्षित हाताळणी सुनिश्चित करण्यासाठी संबंधित नियमांची चांगली माहिती असणे आणि त्यांचे पालन करणे आवश्यक आहे.