ढीग टाकण्याच्या ठिकाणांची निवड आणि तळाशी असलेल्या रेषांचे बांधकाम

ढिगाऱ्याच्या बांधकामामध्ये, डिझाइन केलेल्या भौमितिक परिमाणांनुसार धातुक किंवा एकत्रित धातुक ढिगाऱ्याच्या लीचिंग क्षेत्राच्या तळाच्या लाइनरवर रचले जातात . बांधलेल्या धातुक ढिगाऱ्यामध्ये चांगली आणि एकसमान पारगम्यता, तसेच संरचनात्मक स्थिरता असणे आवश्यक आहे. यामुळे हे सुनिश्चित होते की लीचिंग प्रक्रियेदरम्यान, लीचिंग एजंट आवश्यक द्रव-वितरण तीव्रतेने धातुक ढिगाऱ्याच्या संपूर्ण आडव्या छेदात एकसमानपणे प्रवेश करू शकेल. त्याच वेळी, यामुळे धातुक ढिगाऱ्याच्या कडा कोसळणे किंवा स्थानिक वॉशआउट्ससारख्या घटना टाळल्या जातात. म्हणून, ऑपरेशन दरम्यान खूप लक्ष देणे आवश्यक आहे. उत्पादन प्रथेमध्ये, आणखी एक प्रकारची ढिगारा लीचिंग पद्धत आहे. काढलेले धातुक आधी न दळता थेट लीचिंगसाठी ढिगारा लीचिंग प्लॅटफॉर्मवर नेले जाते. काही प्रकरणांमध्ये, लीचिंग ब्लास्टिंगच्या ठिकाणीच केले जाते. धातुकच्या कणांचा आकार साधारणपणे १०० ते २०० मिमी किंवा त्याहूनही मोठा असतो, ज्यामुळे लीचिंग चक्र सहा महिने किंवा त्याहूनही जास्त काळ टिकू शकते. या प्रकारची ढिगारा निक्षालन प्रक्रिया तुलनेने सोपी असल्यामुळे, ढिगारा निक्षालनाचा एक सामान्य प्रकार म्हणून तिचा अभ्यास अनेकदा केला जात नाही.

ढीग टाकण्याच्या ठिकाणांची निवड आणि तळाशी असलेल्या रेषांचे बांधकाम

हीप लीचिंग स्थळाची निवड ही पायाभूत सुविधांमधील गुंतवणुकीशी संबंधित आहे, ज्यामध्ये स्थळावरील प्रक्रिया, वाहतुकीचे रस्ते आणि पाइपलाइनची मांडणी यांचा समावेश होतो. हीप लीचिंग उत्पादनासाठी, विशेषतः मोठ्या आकाराच्या ढिगाऱ्यांसाठी, हीप लीचिंग स्थळाचा तळस्तर (बॉटम लाइनर) आणि त्याचे अंथरणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. त्यामुळे, तळस्तराच्या गुणवत्तेची खात्री करणे आवश्यक आहे.

१. हीप लीचिंग साइट्ससाठी मूलभूत आवश्यकता

त्या जागेवर धातूच्या वजनाचा आणि वाहतूक उपकरणांचा एकूण दाब सहन करण्यासाठी पुरेशी बेअरिंग ताकद असावी.

त्याचा विशिष्ट स्थलाकृतिक उतार असावा, जो साइट ट्रिमिंग आणि लीचेटच्या प्रवाहासाठी अनुकूल असेल.

ढिगाऱ्यांच्या बांधकामासाठी आणि वाहतुकीसाठी पुरेसे क्षेत्र असले पाहिजे. विकास क्षमता असलेल्या खाणींसाठी, भविष्यातील विस्ताराच्या शक्यतांचा देखील विचार केला पाहिजे.

२. हीप लीचिंग प्लॅटफॉर्मसाठी बॉटम लाइनर्सची निवड आणि बिछाना

२.१ हीप लीचिंग प्लॅटफॉर्मसाठी बॉटम लाइनर्सची निवड

हीप लीचिंग प्लॅटफॉर्मसाठी बॉटम लाइनर्सचे दोन प्रकारात वर्गीकरण करता येते: कायमस्वरूपी आणि तात्पुरते. पहिल्या प्रकाराला बराच वेळ आणि जास्त खर्च लागतो, ज्यामुळे ते मध्यम ते मोठ्या प्रमाणात खाणींसाठी योग्य बनते ज्यांचे सेवा आयुष्य दीर्घ असते. याउलट, तात्पुरते बॉटम लाइनर्स फक्त एकदाच वापरले जातात, त्यांना कमी बांधकाम वेळ लागतो आणि ते कमी किमतीचे असतात. ते 5 वर्षांपेक्षा कमी सेवा आयुष्य असलेल्या खाणींसाठी योग्य आहेत. याव्यतिरिक्त, आजूबाजूचे वातावरण देखील भूमिका बजावते. जर हीप लीचिंग साइट बांधण्यासाठी क्षेत्र मर्यादित असेल, तर कायमस्वरूपी हीप लीचिंग प्लॅटफॉर्म बांधता येतो. याउलट, जर जवळच मोठ्या क्षेत्राचा उतार असेल आणि धातूचे वाहतूक अंतर कमी असेल, तर तात्पुरते हीप लीचिंग प्लॅटफॉर्म बांधता येते.

२.२ अनेक सामान्यतः वापरले जाणारे बॉटम लाइनर साहित्य

• चिकणमाती आणि बेंटोनाइट : जेव्हा हीप लीचिंग साइटजवळ मोठ्या प्रमाणात चिकणमाती असते, तेव्हा चिकणमातीचा बॉटम लाइनर वापरणे हा एक योग्य पर्याय आहे. हा बॉटम लाइनर सुमारे १५० मिमी जाडीच्या तीन थरांमध्ये दाबून बसवता येतो. या बॉटम लाइनरचा पारगम्यता गुणांक १.०×१०−७ सेमी/सेकंद आहे, जो पर्यावरण संरक्षणाच्या आवश्यकता पूर्ण करतो. बेंटोनाइटमध्ये (विशेषतः सोडियम-प्रकारात) पाणी शोषण्याचे तीव्र गुणधर्म असल्यामुळे आणि पाणी शोषल्यानंतर ते आकारमानाने १० ते ३० पट विस्तारू शकत असल्यामुळे, चिकणमातीमध्ये योग्य प्रमाणात (सुमारे ४%) बेंटोनाइट मिसळल्यास चिकणमातीची पारगम्यता लक्षणीयरीत्या कमी होऊ शकते. या प्रकारचा बॉटम लाइनर टाकण्यास सोपा आणि कमी खर्चाचा असतो. हीप लीचिंग प्रक्रियेदरम्यान बॉटम लाइनरची झीज टाळण्यासाठी पाया दाबून बसवावा आणि उतार सौम्य असावा.

• डांबर आणि काँक्रीट : जेव्हा तळाचे अस्तर म्हणून डांबर किंवा काँक्रीट वापरले जाते, तेव्हा त्याची पाझर-रोधकता आणि संपीडन शक्ती त्याच्या जाडीवर अवलंबून असते. सामान्यतः, जाडी १५० ते २०० मिमी असते. चांगल्या प्रकारे बांधकाम केल्यास, पारगम्यता गुणांक १.०×१०⁻⁹ सेमी/से आणि १.०×१०⁻¹⁰ सेमी/से च्या दरम्यान असतो. तथापि, या प्रकारचे तळाचे अस्तर तुलनेने महाग असते आणि त्याला तडे जाण्याची शक्यता असते.

• उच्च-घनता पॉलीथिलीन फिल्म्स (प्लेट्स) (HDPE) : जेव्हा उच्च-घनता पॉलीथिलीन आणि इतर कृत्रिम साहित्य तळाचे अस्तर म्हणून वापरले जाते, तेव्हा त्याची जाडी फक्त १-२ मिमी असते. त्याचा पारगम्यता गुणांक १.०×१०−१३ सेमी/सेकंद पेक्षा कमी असतो आणि त्यात मध्यम टोच-प्रतिरोधक क्षमता असते. हे २० मिमी पेक्षा कमी कणांच्या आकाराच्या खनिजांसाठी योग्य आहे आणि त्याचा अनेक वेळा पुनर्वापर केला जाऊ शकतो. उच्च-घनता पॉलीथिलीनच्या मऊ प्लेट्स सायक्लोहेक्झानोन वापरून जागेवरच जोडल्या जाऊ शकतात. बांधकामाची पद्धत सोपी आहे, परंतु वेल्ड्सच्या गुणवत्तेवर कठोर आवश्यकता ठेवल्या जातात. परदेशात, ढिगाऱ्यावरील लीचिंग साइट्सच्या (तयार-द्रव तलावांसहित) तळाच्या अस्तरांसाठी अनेकदा या सामग्रीची निवड केली जाते.

२.३ तळाच्या लाइनर स्ट्रक्चर्स

• एक-स्तरीय तळाचे अस्तर : जेव्हा एक-स्तरीय तळाच्या अस्तरांसाठी चिकणमाती, डांबर किंवा काँक्रीट वापरले जाते, तेव्हा ते तुलनेने जास्त ताण सहन करतात आणि पायासोबत मिळून धातूच्या ढिगाऱ्याची स्थिरता नियंत्रित करू शकतात. जेव्हा कृत्रिम पदार्थ वापरले जातात, विशेषतः जेव्हा हे कृत्रिम पदार्थ बारीक कणांच्या पायावर टाकले जातात, तेव्हा घर्षणीय संपर्क शक्ती खूप कमी असते, ज्यामुळे धातूच्या ढिगाऱ्याची स्थिरता सुनिश्चित केली जाऊ शकते.

• दुहेरी-थर तळाचे अस्तर : दुहेरी-थर तळाचे अस्तर दोन प्रकारच्या तळाच्या अस्तराच्या सामग्रीपासून बनलेले असते. हे दोन थर थेट संपर्कात असू शकतात किंवा त्यांच्यामध्ये एक निचरा थर किंवा बफर थर असू शकतो. गळतीच्या देखरेखीसाठी वापरला जाणारा निचरा थर लीचेट गोळा करून त्याचा पुनर्वापर करू शकतो. निचरा थर बारीक वाळूसारख्या सामग्रीपासून बनवला जाऊ शकतो आणि त्याच्या समावेशामुळे धातूच्या ढिगाऱ्याची स्थिरता देखील सुधारू शकते. दुहेरी-थर तळाच्या अस्तराचा वरचा थर अनेकदा लीचेटची पुनर्प्राप्ती सुनिश्चित करण्यासाठी कार्यरत कुशन थर असतो, तर खालचा थर द्रावणाची पर्यावरणात गळती रोखण्यासाठी बॅकअप थर असतो. सामान्यतः, दुहेरी-थर तळाच्या अस्तराचा कार्यरत थर HDPE आणि PVC सारख्या कृत्रिम सामग्रीपासून बनलेला असतो आणि बॅकअप थर चिकणमातीपासून बनलेला असतो.

• तिहेरी-स्तरीय बॉटम लाइनर्स : तिहेरी-स्तरीय बॉटम लाइनर्समध्ये अनेकदा पीव्हीसी किंवा एचडीपीई सॉफ्ट प्लेटचा एक थर आणि चिकणमातीचे दोन थर, किंवा पीव्हीसीचे दोन थर आणि चिकणमातीचा एक थर यांचा समावेश असतो. तिहेरी-स्तरीय बॉटम लाइनर्समुळे खनिज ढिगारा घसरण्याची शक्यता तुलनेने जास्त असते. घसरणे टाळण्यासाठी, बॉटम लाइनरच्या थरांमध्ये किमान एक ड्रेनेज थर प्रदान केला पाहिजे. तिहेरी-स्तरीय बॉटम लाइनर्सचा वापर कमी प्रमाणात केला जातो.

२.४ तळाशी असलेल्या अस्तरांची मांडणी

तळाच्या लाइनरची लेइंग टेक्नॉलॉजी आणि गुणवत्ता त्याच्या कार्यावर गंभीरपणे परिणाम करते. मातीचा तळाचा लाइनर घालताना, पाण्याच्या नुकसानीमुळे तळाच्या लाइनरला तडे जाण्यापासून रोखण्यासाठी पावसाळी किंवा कोरड्या ऋतू टाळणे आवश्यक आहे. विशिष्ट दृष्टिकोन म्हणजे प्रथम पायावर चिकणमाती, बेंटोनाइट किंवा बारीक शेपटींचा थर घालणे, ते कॉम्पॅक्ट करणे, नंतर प्लास्टिक फिल्म किंवा रबर शीट घालणे, माती किंवा बारीक वाळूचा थर घालणे आणि शेवटी संरक्षक थर म्हणून मोठ्या आकाराच्या धातूचा थर झाकणे.

जेव्हा पायामध्ये उंचीचा फरक असतो, तेव्हा सिंथेटिक-मटेरियल बॉटम लाइनर्स घालणे सर्वात खालच्या बिंदूपासून सुरू होऊन वरच्या दिशेने जावे. सुरकुत्या निर्माण होऊ नयेत. घालण्यासाठी एक सीमलेस रोलर मशीन वापरली जाऊ शकते आणि वेल्डिंग शक्यतो साइटवरच केले जाते. वेल्ड्स एकसमान असावेत आणि त्यांची व्यवस्था दिशा धातूच्या ढिगाऱ्याच्या हालचालीच्या मार्गाला लंब असावी. याव्यतिरिक्त, ढीग लीचिंग साइटच्या बॉटम लाइनरचे घालण्याचे क्षेत्र धातूच्या ढिगाऱ्याच्या वास्तविक तळाच्या क्षेत्रापेक्षा किंचित मोठे असावे.